Onderzoek in het veld
Over een lengte van 3,7 km dwars door De Groote Peel zijn 30 eikenbladmonsters verzameld en geanalyseerd. Er is naar ca 690 pesticiden gekeken, om de relatie te bepalen tussen pesticidenconcentraties in eikenblad enerzijds en afstand tot de akkers in het agrarisch gebied anderzijds. Er werden 55 pesticiden aangetroffen in de monsters, vrijwel allen te relateren aan akkerbouw. Te zien is dat er, gemiddeld genomen, hoge concentraties nabij de akker worden gevonden en in lagere concentraties in het centrum van het natuurgebied.
De stoffen zijn te verdelen in drie groepen. Er zijn pesticiden die vooral lokaal worden teruggevonden. Andere middelen verspreiden zich over een veel grotere afstand en komen in alle monsters terug. De derde groep vertoont beide eigenschappen: hogere concentraties nabij de akker maar ook aanwezig in het centrum van het natuurgebied.
94% minder op 2000 meter van akkers
Hoe verder van de akker, hoe lager de concentraties en het aantal stoffen dat wordt gevonden. Na 500 meter van de akker is het totaal gehalte pesticiden ca 90% afgenomen (t.o.v. de concentratie aan de rand van de akker). Na 2000 meter van de akker is het totaal gehalte pesticiden verder afgenomen tot ca 94% (t.o.v. de concentratie aan de rand van de akker). Helaas is het wel zo dat ook midden in het gebied nog steeds ongeveer 20 pesticiden worden aangetroffen. Een deel daarvan is verboden, waaronder PFAS-achtige pesticiden; deze breken nauwelijks af en dragen bij aan langdurige achtergrondbelasting.
Schade is niet uit te sluiten
Net als het in 2025 gepubliceerde onderzoeksrapport van de werkgroep, toont ook dit onderzoek aan dat pesticiden vanuit de landbouw terug worden gevonden tot in het hart van de Groote Peel. Volgens de wet is het gebruik van pesticiden nabij Natura 2000-gebieden vergunningplichtig indien niet met 100% zekerheid kan worden uitgesloten dat de kwaliteit van het natuurgebied door het gebruik van pesticiden verslechtert. En aangezien nog niet bekend is welke effecten de (cocktails van) pesticiden hebben op de natuur in de Peel, is die 100% zekerheid er niet. In dat geval schrijft de wet voor dat voor het gebruik van pesticiden een vergunningstraject moet worden doorlopen waarbinnen middels een passende beoordeling de eventuele negatieve effecten van het gebruik van de pesticiden met wetenschappelijke zekerheid worden uitgesloten. Dit is al in 2021 door een lagere rechtbank bepaald, en de Raad van State heeft dit op 2 april 2025 in een baanbrekende uitspraak bevestigd.
Werkgroep Behoud de Peel adviseert daarom aan de overheid om een spuitvrije en extensief beheerde bufferzone van 2000 meter vast te stellen rond De Groote Peel. Dit overlapt metde bestaande hydrologische bufferzone van 2000 m. Het sluit ook aan bij scenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving “Op zoek naar een nieuwe balans tussen landbouw en natuur in 2050”: extensief grondgebruik in zones van 2000 m rond Natura 2000-gebieden, nabij intensieve landbouw.
In actie voor het behoud van Natura2000-gebied de Peel
Werkgroep Behoud de Peel is een onafhankelijke stichting, die zich het behoud en herstel van het Peelgebied als een hoogveen(achtig) landschap met de daaraan verbonden historische waarden en natuurkwaliteiten ten doel heeft gesteld. De Peel is een kwetsbaar Natura 2000-gebied, waar de oorspronkelijke hoogveenvegetatie en de daarmee samenhangende biodiversiteit dreigt te verdwijnen. Er is te veel stikstofneerslag, verdroging en het gebied wordt steeds meer bedreigd door intensieve teelten.
Dit specifieke onderzoek naar pesticiden in de Peel was mede mogelijk door financiële ondersteuning van Stichting Advocaat van de Aarde.
Het hele rapport staat hier online.
(Beelden: Jan van de Kam)