MOB heeft handhavingsverzoeken gestuurd naar twee gemeenten, omdat de teelt van pioenrozen volgens hun eigen omgevingsplan niet is toegestaan. Hoe zit dat?

“Daar gingen een paar dingen aan vooraf. Het convenant gewasbeschermingsmiddelen stelde weer niets voor. Zelfs Natuur & Milieu is eruit gestapt. Het is de zoveelste belofte van de sector om ooit een beetje te minderen. In 2006 lag er al een convenant met een reductie van negentig procent, en nu worden opnieuw reducties beloofd. Overleg met de provincies over een versnelde uitfasering van stoffen die in de natuur worden teruggevonden leverde ook niets op. Toen hebben we de handhavingsverzoeken doorgezet en opgeschaald.”

“Daarbovenop kwam dat inwoners van West-Friesland zagen dat de pioenrozenteelt explosief toeneemt. Zij ontdekten dat in een aantal gemeenten het omgevingsplan zulke teelten verbiedt, juist vanwege de hoge pesticidendruk. Dat is veel makkelijker om op te handhaven dan een verzoek bij de provincie. Ons verzoek voor de pioenrozen daar is al twee keer met zesentwintig weken uitgesteld. Bij de gemeente staat het er gewoon: deze teelt mag niet. Inmiddels loopt er een verzoek bij Opmeer en bij Medemblik.”

Kan de gemeente het omgevingsplan niet gewoon aanpassen?

“Zo eenvoudig is dat niet. Een buitenplanse afwijking vraagt een passende beoordeling onder de Habitatrichtlijn. Daarin moet je significante effecten op nabijgelegen Natura 2000-gebieden uitsluiten. Volgens Wageningen University is zo’n beoordeling op dit moment niet mogelijk. Dan kun je ook geen vergunning verlenen. Bij een nieuw omgevingsplan hoort bovendien een milieueffectrapportage, en de pioenrozenteelt is daar nooit in meegenomen. Ook dan staan wij klaar om te melden dat er geen passende beoordeling heeft plaatsgevonden.”

Waarom nu juist de pioenrozen?

“Pioenrozen blijven meerdere jaren op dezelfde plek staan. We richten ons op deze meerjarige teelt omdat de gemeenten en provincies de beslistermijn voor bijvoorbeeld tulpenbollen tot voorbij de oogstperiode laten lopen, zodat wij achter de feiten aan lopen. Zo helpen de overheden de bollentelers met wetsovertredingen.”

“Het effect van onze handhavingsverzoeken voor pioenrozenteelt is al zichtbaar. Op sommige percelen zijn pioenrozen al geruimd. Waarschijnlijk omdat de telers van hun juridisch adviseur horen dat er geen ontsnappen aan is.”

Waarom wil MOB het gebruik van deze pesticiden tegengaan?

“Het gaat om een groot aantal PFAS-pesticiden en om middelen als pendimethalin, dat is teruggevonden tot op de Markerwadden, dat midden in het Markermeer ligt. Het is bovendien een complete cocktail die over het land wordt verspreid, en de effecten van die combinatie zijn nog niet in kaart gebracht.”

“PFAS-pesticiden breken onder meer af tot trifluorazijnzuur (TFA), dat is nu al een groot probleem in ons drinkwater. Daarom vragen de drinkwaterbedrijven ook om een PFAS-verbod. Ongeveer de helft van de PFAS-vervuiling in drinkwater komt door dat afbraakproduct. Het sloot- en polderwater uit Noord-Holland wordt geloosd op het IJsselmeer, waar ook drinkwater wordt ingenomen. Als we pioenrozen op deze manier blijven telen, vergiftigen we permanent de bron van ons drinkwater. Hoe lang gaan we hiermee door, het is echt krankzinnig.”

“En dan gaat het nog om een teelt die we niet opeten en die niets bijdraagt aan de voedselzekerheid. Het is een exportproduct, een luxeproduct waarvan de vervuiling wordt afgewenteld op de burger. Bij voedselgewassen geldt een maximale residulimiet, en de NVWA controleert daarop. Bij sierteelt bestaat zo’n limiet niet en wordt er niet gecontroleerd.”

En de gevolgen voor de natuur?

“Wat voor mensen geldt, geldt ook voor dieren in de natuur. PFAS hoopt zich op in de voedselketen, dus roofdieren krijgen veel meer binnen. Kippeneieren zijn vervuild, en dat zal ook gelden voor de eieren van wilde vogels. In combinatie met een bestrijdingsmiddel krijg je mengseltoxiciteit. De gevolgen daarvan zijn grotendeels nog onbekend. Er is wel onderzoek gedaan bij zebravissen waarvan de vruchtbaarheid aantoonbaar minder wordt. Je mag verwachten dat dat voor vergelijkbare soorten ook geldt. Het gaat om neurotoxische effecten en verminderde vruchtbaarheid, bij dieren en bij ons. De mens is ook nog steeds een dier.”

Welke andere manieren zet MOB in om pesticidengebruik in te perken?

“Naast de gemeentelijke verzoeken richten we ons op de provincies, via handhavingsverzoeken die draaien om gezonde natuur in Natura2000-gebieden. Voor deze gebieden geldt een verslechteringsverbod. Het gebruik van pesticiden nabij zulke gebieden is daarom vergunningplichtig, dat staat in de uitspraak over het Holtingerveld. Wat ‘nabij’ is, is daarin niet ingevuld. En het is niet uit te sluiten dat pendimethalin dat in West-Friesland wordt gebruikt twintig kilometer verderop op de Markerwadden terechtkomt en daar schade veroorzaakt. Als zo’n effect niet kan worden uitgesloten, is een vergunning niet mogelijk.”

“Een bufferzone van twee kilometer rond Natura 2000 zou al veel doen, maar al het oppervlaktewater komt uiteindelijk in Natura200-gebied Waddenzee terecht. Daarom noemen we in onze verzoeken ook het afstromen naar Markermeer, IJsselmeer en Waddenzee als verontreinigingsroute. Dat leggen we ook aan de rechtbank voor.”

“Als het bevoegd gezag dit erkent, kun je nergens meer pesticiden gebruiken die zich zo ver verspreiden, via water of lucht. Dat is een pesticidenslot, in feite nog erger dan het stikstofslot, want het gaat niet meer om geen extra stikstof maar om geen pesticiden meer. Dan moet je naar emissievrije landbouw. Dat gaat erg ver, maar we hebben gemerkt dat we met praten nergens komen. We worden genoodzaakt om zware juridische middelen in te zetten, zonder druk op de sector gebeurt er niets.”

Gaat het alleen om sierteelt?

“Nee. Utrecht heeft een handhavingsverzoek over maïs en fruit, in Gelderland ligt een verzoek gericht op boomkwekerijen, en in Groningen gaat het om handhavingsverzoeken voor verschillende akkerbouwteelten, van uien tot suikerbieten en aardappelen. Het gaat om alle teelten die dit soort schadelijke pesticiden gebruiken. In Noord-Holland betreft het verzoek alle pioenrozen, zo’n zeshonderd percelen.”

Is het niet opmerkelijk dat de overheid alles lijkt te doen om ondernemers te faciliteren, zodat zij kunnen blijven spuiten, ook ten koste van de gezondheid van eigen inwoners?

“Het is in Nederland een soort ongeschreven beleid. Wat we telkens weer zien gebeuren: de overheid doet niets, tenzij een rechter zegt dat het moet. Dan voert ze het minimum uit, met de grootst mogelijke tegenzin en zoveel mogelijk rekken en traineren. Als wet- en regelgeving gevolgen heeft voor industrie en agro-industrie, wordt direct gezocht naar een geitenpaadje. Lukt dat niet, dan kijkt men hoeveel je nog kunt vervuilen binnen de wet. Het uitgangspunt is nooit het beschermen van natuur, volksgezondheid en waterkwaliteit, maar kijken hoe de vervuilers kunnen worden geholpen.”

“Je ziet het ook aan de waarschuwingsbrief die alle provincies hebben afgesproken, volgens de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht. De provincie stuurt waarschuwingen, dat is geen handhaving. Wij stellen dat die strategie in strijd is met de Habitatrichtlijn. Je kunt Europees recht niet opschorten omdat Nederland iets anders heeft bedacht. Zie de PAS: dat was ook een wet die in strijd bleek met Europese regels, en die sneuvelde. Dat proberen we de provincies duidelijk te maken.”

“Ondertussen merk je wel dat de boodschap is aangekomen. Provincies vragen de minister om harde afspraken te maken in het convenant over bestrijdingsmiddelen, zodat ze onze verzoeken kunnen afwijzen.”