Werkgebied

De Kromme Rijncorridor ligt tussen de gemeenten Bunnik, Utrecht, De Bilt, Zeist, Houten, Wijk bij Duurstede en Utrechtse Heuvelrug. Er is beleidsmatig al 30 jaar aandacht voor. Desondanks is door het ontbreken van regie, instrumentarium en geld, het gebied in kwaliteit achteruit gehold. De Kromme Rijncorridor is het overgangsgebied van hooggelegen zandgronden van de Heuvelrug naar laaggelegen rivierkleigronden van de Neder-Rijn. Het gebied (in totaal ruim 4000ha) is onderdeel van een kleinschalig cultuurlandschap waar agrarische percelen in mozaïek met essenhakhoutbosjes voorkomen. De Kromme Rijncorridor is een cruciale en ontbrekende schakel om de natuur en biodiversiteit tussen drie Natura2000-gebieden (Kolland&Overlangbroek, Westelijke Rijntakken en het Oostelijke Vechtplassengebied) en daarmee in de hele regio, te herstellen. Daarnaast is de Kromme Rijn als inundatierivier een belangrijk element van het UNESCO-werelderfgoed Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Geschiedenis

‘De Werkgroep Kromme Rijncorridor werd opgericht in 2021’, aldus Wim. ‘Er vinden ontzettend veel activiteiten plaats in het gebied, waar allerlei agrarische ondernemers, ambtenaren en beleidsadviseurs bij betrokken zijn, zoals melkveehouders, fruittelers, medewerkers van waterschappen, gemeenten, provincie, maar ook maatschappelijke organisaties. In het gebied had je natuurlijk al vele jaren allerlei lokale initiatieven, die zich echter vooral op de eigen gemeente richtten. Een aantal in het gebied bekende personen die al lang bezig was met onderwerpen op het gebied van duurzaamheid, natuur en milieu kwam tot de conclusie dat het goed zou zijn om verbanden te leggen tussen die initiatieven. Veel beleidszaken die aansluiten bij landelijke ontwikkelingen hebben immers ook vaak gevolgen over de gemeentegrenzen heen, denk aan vergunningen voor zonneparken of windturbines. Zo ontstond de werkgroep.’

Zorgwekkende achteruitgang Natura2000 gebied

Een van de eerste belangrijke zaken waar de nieuwe werkgroep tegenaan liep was de significante verslechtering van het Natura2000 gebied Kolland en Overlangbroek. Wim: ‘We zagen dat een aannemer in opdracht van de beheerder van het natuurgebied allerlei werkzaamheden uitvoerde zoals boomaanplant, maar ondanks dat leek het gebied er steeds slechter aan toe te zijn. Als werkgroep hebben we onderzoek gedaan en stelden we een rapport op met bevindingen en aanbevelingen.’ Er bleek van alles mis te zijn, zoals verdroging, te hoge stikstofdepositie en ontoereikend bosbeheer. De Vereniging Natuur en Milieu, IVN-afdeling Wijk bij Duurstede (VNMW) diende vervolgens verzoeken om passende maatregelen in bij de provincie Utrecht, als bevoegd gezag. Omdat de provincie geen gevolg gaf aan die verzoeken startte VNMW, met ondersteuning van de werkgroep, gerechtelijke procedures, die momenteel bij de Raad van State in behandeling zijn. Het ondersteunen van VNMW bij die procedures maakt ook deel uit van de taken die de nieuwe Stichting zichzelf gesteld heeft.

Samenwerken en verbinden

‘Ons motto is: samenwerkend verbinden en verbindend samenwerken’, geeft Ineke aan. ‘We zien graag dat men ons beschouwt als partner met veel kennis van zaken die op diverse gebieden deskundigen in huis heeft. De statuten van onze stichting zijn vrij ruim opgezet. Zo vermelden we ook stedenschoon expliciet als aandachtspunt. Niet alleen vanwege historisch erfgoed, maar dat maakt het ook makkelijker om iets in te brengen bij nieuwe grootschalige ontwikkelingen qua verstedelijking, zoals het stationsgebied Driebergen-Zeist.’ Wim vult aan: ‘We zijn ook al heel druk bezig met ons voor te bereiden op de consequenties die de aanstaande Europese Bodemrichtlijn gaat hebben. We hebben het idee dat veel overheden hier nog niet echt op anticiperen, maar we zijn graag bereid om bijvoorbeeld via zienswijzen en het verzorgen van lezingen en het bijeenbrengen van betrokkenen en bewoners van het gebied straks een steentje bij te dragen aan de implementatie.’

Naast de ondersteuning die wordt gegeven aan VNMW bij de procedures neemt de Werkgroep, en dus nu de Stichting, sinds de zomer van 2025 actief deel aan de klankbordgroep voor de actualisatie van het beheerplan voor Kolland & Overlangbroek. Wim: ‘We willen een open opstelling laten zien en kiezen voor bekendheid, en willen juist zoveel mogelijk bekend zijn bij mensen in het gebied en bij de bestuurders van overheid en het bedrijfsleven. Recent waren we bij een informatiebijeenkomst waar vele belangen verwoord zijn. Dan kun je de confrontatie aangaan, maar wij hebben het contact gezocht en gezegd dat we uiteindelijk toch zullen moeten samenwerken om belangen van natuur en boeren zo goed mogelijk in evenwicht te brengen.’

Waterdiertjes tellen

Er zijn meer manieren waarop de Stichting die wens tot samenwerking concreet maakt. Ineke noemt als voorbeeld het project ‘Waterdiertjes’, dat de Stichting faciliteert dankzij haar relaties met agrarische ondernemers. De uitvoering is in handen van de NGO ‘Globe Nederland’. ‘Dit project maakt oorspronkelijk deel uit van een Europees initiatief, Citizen Science genaamd. Door burgers zelf metingen of andere waarnemingen te laten doen van de kwaliteit van hun omgeving betrek je ze bij het borgen van die kwaliteit. Het geeft mensen ook meer het gevoel dat ze grip hebben op de omgeving en niet alleen afhankelijk zijn van uitspraken of plannen van wetenschappers. In ons geval hebben we leerlingen van het voortgezet onderwijs in contact gebracht met een fruitteler, waarna ze in de sloten op en om zijn land waterdiertjes gingen tellen ter indicatie van de waterkwaliteit. Nadien bleken veel scholieren toch een ander beeld te hebben gekregen. Ze waren tot de slotsom gekomen dat met de juiste aanpak landbouw en goede waterkwaliteit best te combineren zijn.’

Waarom nu een stichting?

‘We merkten de laatste jaren regelmatig dat je als werkgroep een duidelijk gezicht moet tonen’ zegt Wim. ‘Je hebt goodwill nodig. Partijen waar je mee te maken krijgt willen ergens kunnen vinden wie je bent, wat je wilt en waar je voor staat. Dan zijn dingen als statuten, beleidsplannen en jaarverslagen heel nuttig en eigenlijk onmisbaar.’ De gang van zaken rondom de procedures over Kolland en Overlangbroek maakte ook duidelijk dat het ontbreken van rechtspersoonlijkheid bij een werkgroep niet handig was. ‘Als je geen rechtspersoon bent word je in heel veel gevallen niet als belanghebbende beschouwd en kun je vrijwel niets beginnen. Verder is het ook nog eens zo dat men in het algemeen toch meer vertrouwen heeft in professionaliteit en continuïteit van een stichting.’

Advocaat van de Aarde

Voor de initiatiefnemers van de stichting was het geen moeilijke keuze om bij Advocaat van de Aarde aan te kloppen voor ondersteuning. Wim: ‘Ik kende Advocaat van de Aarde vanwege hun ondersteuning bij de rechtszaken die VNMW heeft gevoerd en had mede daardoor een goed beeld gekregen van wat we zouden kunnen verwachten. De experts van het intaketeam hebben ons enorm geholpen bij het opzetten en finetunen van onze statuten. Ondanks het gebruik van de kennisbank van Advocaat van de Aarde door ons, zijn er toch altijd wel specifieke dingen die je in eerste instantie over het hoofd ziet. Zo hebben we bijvoorbeeld op advies van de experts expliciet opgenomen dat ook het in rechte opkomen voor de omgevingskwaliteit een doel van de Stichting is en hebben we het werkgebied ruim genoeg opgezet. Advocaat van de Aarde kon een deel van onze opstartkosten voor haar rekening nemen en, last but not least, ondersteunde ons bij het verbeteren van onze website. De site is nu online.

Tekst: Stichting Advocaat van de Aarde, Hendrik Gringhuis