Handhaving nog belangrijker onder de Omgevingswet #
Handhaving was altijd al een belangrijk instrument om naleving van regels over natuur en milieu zeker te stellen. Door de Omgevingswet (in werking sedert 1 januari 2024) is handhaving nog belangrijker geworden. De reden daarvoor is, de Omgevingswet de activiteiten waar een vergunning voor nodig is verder heeft teruggedrongen ten gunste van meer algemene regels (onder meer: Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), omgevingsverordening, waterschapsverordening en omgevingsplan).
In art. 5.1 van de Omgevingswet staat in welke gevallen nog een omgevingsvergunning nodig is, bijvoorbeeld bij bouwactiviteiten en activiteiten in de buurt van of in een Natura2000-gebied.
De wetgever zag in deze verschuiving een (door hem gewenste) verlichting van de regeldruk op ondernemers en burgers. De naleving van algemene regels is echter kwetsbaarder dan die van een vergunning: de burger/ondernemer kan het bestaan van een algemene regel makkelijker negeren dan de voorschriften van een uitdrukkelijk door hem aangevraagde en tot hem gerichte vergunning. De initiatiefnemer kan aan een algemene regel makkelijker een eigen uitleg geven dan aan een voorschrift dat is toegespitst op zijn activiteiten. Het proces van aanvraag en verlening dwingt de initiatiefnemer zich te verdiepen in wat hij wel en niet mag doen. De vergunning biedt aan de omgeving een betere rechtsbescherming (namelijk: vooraf, zienswijze, eventueel beroep bij de rechter) dan een algemene regel. Opkomen tegen algemene regels zal alleen in uitzonderingsgevallen resultaat hebben, namelijk: als de regel in strijd komt met een regel van hoger orde.
Wanneer handhavingsverzoek? #
Maar wat als activiteiten niet volgens de regels (of vergunning) plaatsvinden? Of er is misschien voor een activiteit ook nog een (of meerdere) andere toestemming(en) nodig, zoals een Natura 2000-vergunning of een vergunning voor flora- en fauna-activiteiten?
Tegen de overtreding van de regels of tegen het ontbreken van een vergunning of toestemming kunnen burgerinitiatieven het instrument handhavingsverzoek inzetten.
Door het bevoegd gezag te verzoeken om handhaving kan naleving van de regels worden bereikt. Of er kan via een (preventief) handhavingsverzoek worden voorkomen/ afgedwongen[1] dat werkzaamheden die dreigen te leiden tot een aantasting van de natuur worden uitgevoerd/ stilgelegd[2] totdat er is onderzocht of er ook nog een (of meer) andere toestemming(en) nodig is/ zijn. Als uit dat onderzoek naar voren komt dat er inderdaad nog een toestemming of vergunning nodig is en deze ontbreekt, dan zal er eerst een vergunning moeten worden aangevraagd en zo nodig nader onderzoek moeten worden gedaan. Bijvoorbeeld een vergunning voor stikstof of een vergunning voor een flora- en fauna-activiteit.
Zie ook elders op deze kennisbank de informatie over handhavingsverzoeken: https://advocaatvandeaarde.nl/kennisbank/handhavingsverzoek-natuur-en-milieu-uitleg-en-voorbeelden
Gebruik eventueel ons Model handhavingsverzoek
[1]Â Â Â Voorkomen of afgedwongen (Voorkomen hoort bij uitvoeren) Kies wat het beste past.
[2] Â Â Uitgevoerd of stilgelegd (Afdwingen hoort bij stilleggen)Â Kies wat het beste past.